Khi Thần Nói Có Ánh Sáng

Buổi chia sẻ kinh nghiệm viết văn của Nhiếp Thanh Châu được tổ chức vào trưa thứ Năm tại giảng đường bậc thang. Cả lớp 10/13 được giáo viên chủ nhiệm dẫn đến tham dự. Trương Tự Hoa dạy Văn ba lớp, nhờ thầy ra sức “quảng bá”, mấy lớp này cũng có rất nhiều người đến. Cộng thêm những học sinh lớp khác vì mến mộ danh tiếng mà tìm tới, cả giảng đường đã được lấp đầy hơn ba phần tư chỗ ngồi.

Nhiếp Thanh Châu nhìn biển người đông nghịt trước mắt, và cả những tập bài tập bày la liệt trên bàn, những cuốn truyện tranh kẹp trong sách giáo khoa của rất nhiều người, thầm nghĩ lịch trình của mọi người cũng thật là phong phú.

Anh vừa cúi đầu liền trông thấy Hạ Nghi đang ngồi ở vị trí chính giữa hàng đầu tiên. Cô đang chống cằm, yên lặng nhìn anh chăm chú.

Nhiếp Thanh Châu, người đã kinh qua trăm trận mạc, từ cấp ba đến đại học chưa từng biết sợ sân khấu là gì, bỗng dưng lại có chút căng thẳng.

Anh hắng giọng, không nhìn Hạ Nghi nữa mà mở file PPT đã chuẩn bị sẵn.

Phải công nhận rằng, Power Point phiên bản năm 2012 thật sự quá khó dùng, đủ thứ phím tắt không hoạt động được, ít nhất cũng đã ngốn của anh thêm nửa tiếng đồng hồ.

“Lúc quảng bá cho buổi chia sẻ này, chắc mọi người cũng biết lần này mình dùng thể loại tiểu thuyết để tham gia cuộc thi viết văn. Mình phải nói trước một điều, trong phòng thi mình cực kỳ, cực kỳ không khuyến khích các bạn dùng thể loại này. Thứ nhất là do giới hạn về độ dài, thứ hai là rất khó kiểm soát. Nhưng nếu các bạn có hứng thú với việc viết lách, hay nói đúng hơn là có hứng thú với truyện ngắn, thì có thể nghe thử. Mình sẽ giới thiệu toàn bộ quá trình hình thành ý tưởng của mình.”

Ngừng một lát, Nhiếp Thanh Châu nói tiếp: “Trình độ cá nhân mình không cao, cũng không thích những khuôn mẫu như mở bài, thân bài, cao trào, kết thúc, nên mình sẽ chỉ nói theo tư duy của mình thôi. Ai không thích có thể yên lặng làm bài tập của mình.”

Bên dưới vang lên một tràng cười.

Nhiếp Thanh Châu chiếu slide đầu tiên, trên nền trắng chỉ có độc một chữ “Đau”.

“Đây là đề bài vòng một – Viết một bài văn với chủ đề ‘Đau’, không có mô tả đề, không giới hạn thể loại.”

Đề tài này đã thành công thu hút sự chú ý của các bạn học sinh bên dưới, không ít ánh mắt ngước lên nhìn về phía màn chiếu.

Nhiếp Thanh Châu ngừng lại một lát, rồi nói: “Khi nhìn thấy đề tài này, mình đã nghĩ, đau là một cảm giác vô cùng rõ rệt, vậy cảm giác đối lập với nó là gì?”

“Sướng!” Một học sinh bên dưới hét lên một tiếng, khiến cả hội trường bật cười.

Nhiếp Thanh Châu cũng bật cười theo: “Ý tưởng này cũng hay đấy! Nhưng mà lúc đó, điều mình nghĩ đến là sự tê liệt, hay nói đúng hơn, tê liệt chính là kẻ thù của mọi cảm giác, ngay cả nỗi đau cũng không ngoại lệ.”

Trên màn chiếu hiện lên hai chữ “Tê liệt”.

“Điều này làm mình liên tưởng đến một bức ảnh từng thấy trong sách giáo khoa.” Nhiếp Thanh Châu nhấn chuột, chỉ tay về phía màn chiếu, “Sau Thế chiến thứ hai, có một đứa trẻ bước đi trên con đường ngập tràn nắng vàng. Hai bên đường chất đầy xác người, nhưng cậu bé đã quen với cảnh tượng đó rồi, hay nói đúng hơn là đã trở nên tê liệt.”

“Lấy đây làm nguồn cảm hứng, mình muốn viết một câu chuyện về chiến tranh, về nỗi đau và sự tê liệt.”

“Vừa hay gần đây mình có đọc được một bài viết tên là ‘Cấm kỵ’. Trong bài, nhà nhân vật chính có một cây anh đào. Tập tục cấm kỵ của địa phương là trong nhà có người qua đời thì mấy năm sau đó không được ăn quả anh đào. Vì vậy, nhân vật chính từ khi còn là một đứa trẻ cho đến lúc về già vẫn chưa từng được nếm thử một trái anh đào nào. Bởi vì chiến tranh và đói nghèo, cô ấy đã liên tục mất đi người thân. Mình rất ấn tượng với bài viết này, nên quyết định cũng lấy cây anh đào làm một sợi chỉ xuyên suốt toàn bộ câu chuyện.”

“Câu chuyện rất đơn giản. Tại một vùng đất nổ ra chiến tranh, cha của một cậu bé bốn tuổi phải nhập ngũ. Lúc cha đi, cậu bé khóc lóc dữ dội, người cha bèn nói rằng đợi đến khi cây anh đào trước ngõ kết trái, cha sẽ trở về.”

“Thế là đứa trẻ ghi nhớ câu nói ấy, ngày lại ngày ngóng đợi cây anh đào ra quả. Không lâu sau, ngọn lửa chiến tranh lan đến thị trấn nhỏ này, cây anh đào trước ngõ nhà cậu không may bắt lửa, bùng cháy dữ dội rồi ngã rạp xuống. Cậu bé non nớt lần đầu tiên cảm nhận được một nỗi đau và tuyệt vọng không thể gọi tên.”

“Chẳng bao lâu sau, cậu bé và mẹ nhận được tin cha đã hy sinh ngoài mặt trận. Trong những ngày tháng chạy loạn, cậu bé thu thập vỏ đạn làm đồ chơi, và luôn tưởng tượng ra cảnh cha mình đã bị thứ này cướp đi sinh mệnh như thế nào, như thể có thể sẻ chia nỗi đau của cha trong chính tưởng tượng của mình.”

“Khi chiến tranh tiếp diễn, hai mẹ con sống những ngày tháng cơ cực. Cậu dần nhận ra mình không còn cảm thấy đau khổ nữa, mọi tai ương cũng không còn khơi dậy được cảm xúc trong cậu, ngay cả khi mẹ qua đời, cậu cũng không hề rơi nước mắt.”

“Khi cậu bừng tỉnh trong thế giới tĩnh lặng của riêng mình, cậu nhìn thấy cây anh đào mà họ trồng bao năm qua đã kết trái lần đầu tiên.”

“Khoảnh khắc ấy, cậu dường như quay ngược thời gian, trở lại thành đứa trẻ đứng trước ngõ nhà ngóng đợi cây anh đào ra trái. Cậu nhớ về cha, về mẹ, về những người bạn đồng hành, nhớ về cây anh đào từng hóa thành tro bụi trong biển lửa năm xưa, và rồi bất chợt bị một nỗi đau khổng lồ đã xa cách từ rất lâu đánh gục. Cậu ôm lấy thân cây anh đào, đau đến không thể nức nở thành lời.”

“Trong phút chốc ấy, giữa cơn mơ hồ, dường như chưa từng có chuyện gì xảy ra cả. Mười mấy năm qua, cậu chỉ đơn giản là đang đợi một cây anh đào kết trái. Cậu vẫn là đứa trẻ của ngày xưa ấy, đứa trẻ sẽ đau lòng đến xé ruột khi thấy cây anh đào ngã xuống.”

Trên màn chiếu hiện lên một trích đoạn tiểu thuyết. Sau khi Nhiếp Thanh Châu kể xong cốt truyện, rất nhiều người ở dưới vốn đang cắm cúi đọc truyện tranh hay làm bài tập đều đã ngẩng đầu, dán mắt vào những dòng chữ trên slide với ánh nhìn vừa tò mò xen lẫn xúc động.

Anh dứt khoát chuyển sang phần tiếp theo: “Câu chuyện đến đây là kết thúc, tổng cộng một nghìn ba trăm chữ, th đã vượt xa giới hạn 800 chữ của cuộc thi. Em xin cảm ơn quý thầy cô giám khảo đã đủ kiên nhẫn để đọc hết, cũng may là tốc độ gõ phím của em đủ nhanh. Với một truyện ngắn được viết ngay tại phòng thi, tình tiết của nó không hề ly kỳ, khúc chiết. Có lẽ em đã giành phần thắng nhờ góc nhìn mới mẻ, và hơn hết là việc miêu tả nỗi đau cùng trạng thái tâm lý một cách vô cùng tỉ mỉ.”

“Nếu mọi người thường ngày muốn viết lách một chút, theo thói quen tư duy của em, điểm đầu tiên chính là xây dựng vũ trụ của riêng bạn. Bạn là trung tâm của vũ trụ này, tất cả những tin tức, bài văn, hình ảnh, thậm chí cả truyện tranh, trò chơi, mọi thứ có thể để lại ấn tượng trong bạn đều là vật chất và chất liệu. Bạn phải ghi chúng lại, giống như hút chúng về phía mình, để chúng xoay vòng quanh bạn.”

Nhiếp Thanh Châu nhấn slide, trên màn hình hiện ra sơ đồ cấu trúc của một dải ngân hà.

“Điểm thứ hai, cũng là một điểm vô cùng quan trọng, đó là phân tích vũ trụ này. Những chất liệu ấy vì sao lại làm bạn rung động? Giá trị của chúng nằm ở đâu? Chúng ta thường xuyên tiếp xúc với những thông tin gây chấn động, nhưng nếu không suy ngẫm, chúng sẽ mãi chỉ là những hạt bụi vũ trụ có tác dụng khuấy động cảm xúc mà thôi. Khi cảm xúc lắng xuống, chúng cũng mất đi giá trị. Tư duy chính là phương pháp khiến những hạt bụi đó ngưng tụ thành hằng tinh.”

“Nhưng có một điều cần đặc biệt lưu ý ở đây, đó là phải suy ngẫm từ góc độ của vũ trụ. Nói cách khác, tốt nhất hãy loại bỏ ấn tượng chủ quan. Con người rất khó tránh khỏi việc bị chi phối bởi những suy nghĩ hay luận điệu hợp với cảm xúc và lợi ích của mình. Nếu sa vào cảm xúc chủ quan, việc tư duy sẽ chỉ là một sự giải tỏa theo kiểu than vãn lặp đi lặp lại. Khi nhìn nhận những sự việc này, tốt nhất bạn hãy là một chủ thể đã loại bỏ đi chủng tộc, giới tính, tuổi tác, thậm chí cả thân phận con người của chính mình. Chỉ khi tư duy đủ khách quan, bạn mới có thể rút ra được những thông tin bình tĩnh nhất từ chúng.”

“Giống như bức ảnh này, hình ảnh một đứa trẻ thảnh thơi dưới nắng và cảnh tượng thảm khốc của một xác chết bên đường đã tạo nên sự tương phản cực kỳ rõ rệt. Từ góc độ cảm xúc, có lẽ suy nghĩ sẽ là lên án các trại tập trung, trân trọng cuộc sống tốt đẹp hiện tại. Nhưng nếu nhìn từ một góc độ vô tình và khách quan, con người sở hữu một năng lực vừa mạnh mẽ lại vừa bất hạnh. Đó là xu hướng thích nghi với thế giới này bằng mọi giá, và để làm được điều đó, họ loại bỏ đi nỗi sợ, sự nhạy cảm, và thậm chí cả tình cảm. Khi đã có được suy ngẫm của riêng mình, bạn mới có thể biến chúng thành thứ của riêng bạn, để rồi khi kiến tạo một câu chuyện, bạn có thể tùy ý sử dụng những chất liệu ấy.”

“Điểm thứ ba chính là khi đặt bút viết, bạn phải thiết lập quy tắc vận hành cho vũ trụ này. Đây là phần khó khăn nhất, bởi vì mỗi chất liệu và điểm nhấn đều có logic và quỹ đạo riêng, khó tránh khỏi va chạm, vì vậy buộc phải có sự hy sinh. Cho nên bạn phải nghĩ thật kỹ xem nên làm nổi bật phương diện nào: tình tiết, tình cảm, hay nhân vật? Bạn sẽ đặt điều gì làm trung tâm, và làm thế nào để mọi thứ xoay quanh trung tâm đó?”

Nhiếp Thanh Châu tiếp tục giới thiệu một vài tiểu thuyết gia mà anh yêu thích, trích dẫn những đoạn văn của họ để phân tích phong cách hành văn và bút pháp, đồng thời khuyên mọi người nên học hỏi và luyện tập nhiều hơn.

Cuối cùng, anh trình chiếu một slide đầy ắp những đầu sách, mỉm cười và chỉ tay lên cao: “Vũ trụ hiện tại đang ở trong kỷ nguyên khai sinh các vì sao, vô số hằng tinh ra đời, và quá trình này sẽ kéo dài hàng tỷ năm. Hy vọng rằng vũ trụ trong lòng mỗi chúng ta cũng sẽ như vậy. Đây là danh sách sách em muốn giới thiệu. Phần chia sẻ của em đến đây là kết thúc, cảm ơn mọi người đã dành thời gian lắng nghe. Mọi người còn có câu hỏi nào không ạ?”

Phía dưới khá yên tĩnh, từng đôi mắt to tròn đều đang hướng về anh. Theo kinh nghiệm của Nhiếp Thanh Châu, những buổi chia sẻ công khai như thế này, trừ phi đã được sắp xếp từ trước, nếu không thường sẽ chẳng có ai đặt câu hỏi.

Anh hài lòng chuẩn bị kết thúc phần chia sẻ của mình, nhưng ngay lúc ấy anh lại trông thấy người ngồi ở chính giữa hàng đầu là Hạ Nghi đang giơ tay lên. Cánh tay cô giơ lên rất cao, ánh mắt sâu thẳm nhìn thẳng vào anh.

Nhiếp Thanh Châu thoáng sững người, ấp úng nói: “Bạn… bạn có câu hỏi gì không?”

“Cậu có thể kể thêm một câu chuyện nữa không? Tiểu thuyết của cậu ấy.”

Trương Vũ Khôn ngồi bên cạnh Hạ Nghi cũng hùa theo hưởng ứng: “Anh Châu, thêm một chuyện nữa đi! Thêm một chuyện nữa! Once again!”

Nhiếp Thanh Châu khẽ day ấn đường. Khóe mắt anh lướt qua khán giả bên dưới một lượt, rất nhiều người cũng đang nhìn anh với ánh mắt đầy hứng thú… So với việc chia sẻ kinh nghiệm, hình như họ muốn nghe kể chuyện hơn thì phải? Thế là anh hồi tưởng một lát rồi nói: “Vậy thì mình sẽ kể ngắn gọn một chút về tình tiết câu chuyện ở vòng hai. Đề bài của vòng hai cuộc thi sáng tác là ‘Che giấu’. Câu chuyện mình viết lần này có cùng một thế giới quan với câu chuyện đầu tiên, bối cảnh diễn ra tại một cô nhi viện.”

“Trong cô nhi viện này có một cô bé rất đỗi bình thường, không một ai để mắt đến em. Mỗi ngày, khi đêm đã về khuya, vạn vật tĩnh lặng, cô bé lại lén trèo lên tháp chuông của cô nhi viện, để ‘gọi điện thoại’ cho cha mình.”

“Cha của cô bé là một chuyên gia vô tuyến điện, trước khi nhập ngũ đã đưa cho mẹ em một chiếc máy liên lạc. Giữa lúc khói lửa chiến tranh mịt mù, thông tin liên lạc đứt đoạn, mẹ em có thể dùng chiếc máy này để liên lạc với cha. Sau này mẹ qua đời, cô bé được đưa vào cô nhi viện, em bắt đầu dùng chiếc máy liên lạc để tìm cha mình. Ban đầu, gọi thế nào cũng không kết nối được, mãi cho đến một ngày, cuối cùng em cũng nghe thấy giọng nói của cha ở đầu dây bên kia.”

“Người cha đã an ủi cô bé đang hoang mang, sợ hãi khi mới đến cô nhi viện. Từ đó, em bắt đầu thỉnh thoảng dùng máy liên lạc để kể cho cha nghe về cuộc sống thường ngày. Sự an ủi và động viên nhận được từ cha đã nâng đỡ em tiếp tục sống trong cô nhi viện.”

“Chiến tranh sắp kết thúc, cha em hứa sẽ đến đón em. Nhưng kể từ đó, chiếc máy liên lạc không bao giờ kết nối được nữa. Em đã thấp thỏm đợi chờ suốt mấy tháng trời, để rồi cuối cùng cũng vui mừng chào đón cha mình, cùng cha đi đến một nơi non xanh nước biếc, không còn bóng dáng chiến tranh.”

“Tuổi em khi ấy còn quá nhỏ, nên đã không nhận ra giọng nói của người này hoàn toàn không giống với người cha đã trò chuyện cùng em.”

“Cũng như em đã không hề nhận ra, người cha trò chuyện cùng em qua chiếc máy liên lạc vốn không phải là người cha thật sự của em.”

“Thực tế, cha em đã mất bởi chiến tranh từ lâu. Một người lính địch đã giết ông và chiếm đoạt tất cả tài vật trên người ông. Một ngày nọ, chiếc hộp trông có vẻ tầm thường bỗng có động tĩnh, người lính vô tình kết nối được với chiếc máy liên lạc, rồi nghe thấy tiếng khóc của một cô bé vọng ra từ bên trong, gọi rằng: ‘Cha ơi, con sợ lắm’.”

“Ma xui quỷ khiến thế nào, người lính đã đáp lại, rồi vụng về an ủi cô bé.”

“Tất cả người nhà của hắn cũng đã chết trong chiến tranh. Hắn từng mang trong lòng một mối hận thù điên cuồng, nhưng qua những lần giả làm cha của cô bé, hắn lại cảm nhận được một tia an ủi, rồi dần dần xem cô bé như con gái của chính mình. Lòng đầy áy náy, hắn quyết định che giấu tất cả, đợi chiến tranh kết thúc sẽ đến đón cô bé, dốc hết sức mình để nuôi em khôn lớn.”

“Thế nhưng, hắn cũng không thể sống sót qua cuộc chiến, và bị thương rất nặng. Trước lúc lâm chung, hắn đã thả đi một người tù binh vốn sắp bị hành quyết, phó thác cô bé ở đầu dây bên kia cho người ấy, nhờ anh ta đến đón và nuôi nấng em. Và người tù binh được hắn cứu mạng đã thực hiện lời hứa.”

“Họ đã cùng nhau che giấu mọi chuyện với cô bé.”

“Họ đã nói với em rất nhiều lời nói dối, có lẽ cả cuộc đời này em cũng sẽ không bao giờ biết rằng mình từng có ba người cha.”

“Ba người cha vốn là kẻ địch của nhau, lại dùng cách của riêng mình để yêu thương đứa trẻ vừa bất hạnh mà cũng thật may mắn này.”